استاندارد حسابداري شماره 5

رويدادهاي بعد از تاريخ ترازنامه

(تجديدنظر شده 1384)

 پيشگفتار

 (1) استاندارد حسابداري شماره 5 با عنوان رويدادهاي بعد از تاريخ ترازنامه كه در تاريخ تيرماه 1385 توسط مجمع عمومي سازمان حسابرسي تصويب شده است جايگزين استاندارد حسابداري شماره 5 باعنوان رويدادهاي بعد از تاريخ ترازنامه مصوب 1379مي‌شود و الزامات آن در‌مورد صورتهاي مالي كه دوره مالي آنها از تاريخ 1/1/1385 و بعد ازآن شروع مي‌شود، لازم‌الاجراست.

دليل تجديدنظر در استاندارد

(2) اين تجديدنظر با هدف هماهنگي بيشتر با استانداردهاي بين‌المللي حسابداري و بهبود استاندارد قبلي، انجام شده است.

تغيير اصلي

(3) تغيير اصلي نسبت به استاندارد قبلي، مربوط به سود سهام پيشنهادي است كه در بندهاي 10 و 11 ارائه شده است. براساس الزامات مندرج در اين بندها، سود سهام مصوب بعد از تاريخ ترازنامه يا سود سهام پيشنهادي، به‌عنوان بدهي در تاريخ ترازنامه شناسايي نمي‌شود.

 اين استاندارد بايد با توجه به ” مقدمه‌اي بر استانداردهاي حسابداري“

مطالعه و بكار گرفته شود.

هدف

1 . هدف اين استاندارد تعيين الزامات زير است:

الف . مواردي كه صورتهاي مالي بابت رويدادهاي بعد از تاريخ ترازنامه تعديل مي‌شود، و

ب . افشاي اطلاعات درباره رويدادهاي بعد از تاريخ ترازنامه تا تاريخ تأييد صورتهاي مالي.

همچنين طبق اين استاندارد اگر رويدادهاي بعد از تاريخ ترازنامه بيانگر نامناسب بودن بكارگيري فرض تداوم فعاليت باشد، واحد تجاري نبايد صورتهاي مالي خود را برمبناي تداوم فعاليت تهيه كند.

2   . اين استاندارد بايد براي گزارشگري مالي رويدادهاي بعد از تاريخ ترازنامه بكار گرفته شود.

تعاريف3   . اصطلاحات ذيل در اين استاندارد با معاني مشخص زير بكار رفته است :

رويدادهاي بعد از تاريخ ترازنامه : رويدادهاي مطلوب و نامطلوبي است كه بين تاريخ ترازنامه و تاريخ تأييد صورتهاي مالي رخ مي‌دهد. اين رويدادها را مي‌توان به دو گروه طبقه‌بندي كرد :

الف. رويدادهاي تعديلي بعد از تاريخ ترازنامه : رويدادهايي كه شواهدي در‌ ‌مورد شرايط موجود در تاريخ ترازنامه فراهم مي‌كند، و

ب . رويدادهاي غيرتعديلي بعد از تاريخ ترازنامه : رويدادهايي كه بيانگر شرايط ايجاد شده بعد از تاريخ ترازنامه است.

    تاريخ تأييد صورتهاي مالي :   تاريخي است كه مديريت، صورتهاي مالي را به‌طور رسمي و براي آخرين بار به‌منظور انتشار، تأييد مي‌كند. تاريخ تأييد صورتهاي مالي تلفيقي، تاريخي است كه صورتهاي مالي ياد شده توسط مديريت واحد تجاري اصلي به‌منظور انتشار تأييد مي‌شود.

4 . فرايند تأييدصورتهاي مالي به‌منظور انتشار باتوجه به ساختار مديريت، الزامات قانوني و روشهاي تهيه و نهايي‌كردن صورتهاي مالي، متفاوت مي‌باشد.

5 . در اغلب موارد، واحدهاي تجاري ملزمند صورتهاي مالي خود را بعد از انتشار، به تصويب مجمع عمومي يا ساير اركان صلاحيتدار برسانند. در چنين مواردي، تاريخ تأييد صورتهاي مالي، تاريخ تأييد براي انتشار اوليه است، نه تاريخي كه در آن صورتهاي مالي توسط اركان ياد شده تصويب شده است.

شناخت و اندازه‌گيري6   . واحد تجاري بايد به‌منظور انعكاس رويدادهاي تعديلي بعد از تاريخ ترازنامه، مبالغ شناسايي شده در صورتهاي مالي خود را  تعديل كند.

7 . موارد زير نمونه‌هايي از رويدادهاي تعديلي بعد از تاريخ ترازنامه است كه واحد تجاري را ملزم مي‌كند تا مبالغ شناسايي شده در صورتهاي مالي را تعديل يا اقلامي را شناسايي كند كه قبلاً شناسايي نشده است :

الف . حل و فصل يك دعواي حقوقي بعد از تاريخ ترازنامه‌كه وجود تعهد فعلي واحد تجاري در تاريخ ترازنامه را تأييد مي‌كند. واحد تجاري هرنوع ذخيره شناسايي شده قبلي مربوط را طبق استاندارد حسابداري شماره 4 باعنوان ذخاير، بدهيهاي احتمالي و داراييهاي احتمالي تعديل مي‌كند. واحد تجاري نبايد تنها به افشاي بدهي احتمالي ناشي از حل و فصل دعواي حقوقي فوق اكتفا كند، زيرا حل و فصل دعواي ياد شده شواهد اضافي مبني‌بر لزوم تعديل ذخيره را در تاريخ ترازنامه تأييد مي‌كند.

ب . اطلاعات دريافتي بعد از تاريخ ترازنامه بيانگر آن باشد كه ارزش يك دارايي در تاريخ ترازنامه كاهش يافته‌ يا‌ مبلغ زيان‌كاهش ارزش شناسايي شده قبلي براي آن دارايي نيازمند تعديل است، براي مثال :

- ورشكستگي يك مشتري كه بعد از تاريخ ترازنامه رخ مي‌دهد، معمولاً مؤيد وجود زيان در‌مورد يك حساب دريافتني تجاري در تاريخ ترازنامه است و واحد تجاري لازم است مبلغ دفتري حسابهاي دريافتني تجاري را تعديل كند، و

- فروش موجودي كالا بعد از تاريخ ترازنامه ممكن است شواهدي درباره خالص ارزش فروش آنها در تاريخ ترازنامه فراهم كند.

ج . مشخص شدن بهاي تمام شده داراييهاي خريداري شده يا عوايد حاصل از فروش داراييها بعد از تاريخ ترازنامه، چنانچه معاملات قبل از تاريخ ترازنامه انجام شده باشد،

د . تعيين مبلغ پرداختهاي مربوط به مشاركت در سود يا پاداش بعد از تاريخ ترازنامه،
در صورتي كه واحد تجاري در تاريخ ترازنامه تعهد فعلي قانوني يا عرفي براي چنين پرداختهايي، درنتيجه رويدادهاي قبل از تاريخ مذكور، داشته باشد،

ﻫ . تصويب سود سهام توسط مجمع عمومي شركتهاي فرعي و وابسته براي دوره يا دوره‌‌هاي قبل از تاريخ ترازنامه شركت اصلي يا همزمان با آن،

و . دريافت وجه يا مشخص شدن مبلغ قابل وصول بابت ادعاهاي خسارت از شركتهاي بيمه كه در تاريخ ترازنامه در مرحله مذاكره بوده است، و

ز . كشف موارد تقلب يا اشتباهي كه حاكي از نادرست بودن صورتهاي مالي است.

رويدادهاي غيرتعديلي بعد از تاريخ ترازنامه8   . واحد تجاري نبايد به‌منظور انعكاس رويدادهاي غيرتعديلي بعد از تاريخ ترازنامه، مبالغ شناسايي شده در صورتهاي مالي خود را  تعديل كند.

9 . نمونه‌اي از رويداد غيرتعديلي بعد از تاريخ ترازنامه، كاهش ارزش بازار سرمايه‌گذاريها بين تاريخ ترازنامه و تاريخ تأييد صورتهاي مالي است. كاهش ارزش بازار معمولاً به وضعيت سرمايه‌گذاريها در تاريخ ترازنامه مربوط نمي‌شود، بلكه منعكس‌كننده وضعيتهايي است كه پس از تاريخ ترازنامه ايجاد شده است. بنابراين، واحد تجاري مبالغ شناسايي شده از بابت سرمايه‌گذاريها را در صورتهاي مالي خود تعديل نمي‌كند. همچنين، واحد تجاري مبالغ افشا شده در‌مورد سرمايه‌گذاريها را در تاريخ ترازنامه به‌روز نمي‌كند، اگرچه ممكن است براساس الزامات مندرج در بند 19 اطلاعات بيشتري افشا كند.

سود سهام10 . واحد تجاري نبايد سود سهام مصوب بعد از تاريخ ترازنامه يا سود سهام پيشنهادي را به‌عنوان بدهي در تاريخ ترازنامه شناسايي كند.

11. با توجه به اينكه طبق اصلاحيه قانون تجارت تصويب سود سهام از اختيارات مجمع عمومي صاحبان سهام است لذا پيشنهاد تقسيم سود توسط هيئت مديره به‌عنوان بدهي در تاريخ ترازنامه شناسايي نمي‌شود، زيرا با توجه به استاندارد حسابداري شماره 4 با عنوان ذخاير، بدهيهاي احتمالي و داراييهاي احتمالي در تاريخ ترازنامه تعهد فعلي وجود ندارد. پيشنهاد هيئت مديره در‌مورد تقسيم سود، در يادداشتهاي توضيحي صورتهاي مالي افشا مي‌شود.

تداوم فعاليت12   .     چنانچه بعد از تاريخ ترازنامه، انحلال واحد تجاري يا توقف فعاليتهاي آن توسط اركان صلاحيتدار اعلام شود، يا اينكه واحد تجاري عملاً ناگزير به انجام اين امر گردد، صورتهاي مالي نبايد برمبناي تداوم فعاليت تهيه شود.

13. روند نامطلوب نتايج عمليات و وضعيت مالي بعد از تاريخ ترازنامه ممكن است مبين لزوم بررسي درخصوص مناسب بودن كاربرد فرض تداوم فعاليت باشد. چنانچه فرض تداوم فعاليت مصداق نداشته باشد، آثار آن چنان فراگير است كه اين استاندارد به‌جاي تعديل مبالغ شناسايي شده، تغييري اساسي در مبناي حسابداري مورد عمل را الزامي مي‌كند.

افشاتاريخ تأييد صورتهاي مالي

14 . واحد تجاري بايد تاريخ تأييد صورتهاي مالي و اسامي تأييدكنندگان آن را افشا كند.

15. آگاهي از تاريخ تأييد‌صورتهاي مالي براي استفاده‌كنندگان اهميت دارد، زيرا صورتهاي مالي رويدادهاي بعد از آن تاريخ را منعكس نمي‌كند.

به روز كردن افشا درباره شرايط موجود در تاريخ ترازنامه16  . چنانچه واحد تجاري بعد از تاريخ ترازنامه اطلاعاتي درباره شرايط موجود در تاريخ ترازنامه كسب كند، بايد موارد افشاي مربوط به اين شرايط را باتوجه به اطلاعات جديد به‌ روز كند.

17. در برخي موارد ضرورت دارد كه واحد تجاري براساس اطلاعات دريافتي بعد از تاريخ ترازنامه، موارد افشا در صورتهاي مالي خود را به‌روز كند، حتي اگر اطلاعات مزبور بر مبالغ شناسايي شده در صورتهاي مالي واحد تجاري تأثير نداشته باشد. به‌عنوان مثال، چنانچه بعد از تاريخ ترازنامه شواهدي درخصوص بدهي احتمالي موجود در تاريخ ترازنامه فراهم شود، لازم است موارد افشا به روز شود. علاوه‌بر بررسي لزوم شناسايي يا تغيير ذخيره براساس استاندارد حسابداري شماره 4 با عنوان ذخاير، بدهيهاي احتمالي و داراييهاي احتمالي، واحد تجاري ملزم است موارد افشا درباره بدهي احتمالي را باتوجه به شواهد مذكور، به‌روز ‌كند.

رويدادهاي غيرتعديلي بعد از تاريخ ترازنامه18  . واحد تجاري بايد اطلاعات زير را براي هر گروه با اهميت از رويدادهاي غيرتعديلي بعد از تاريخ ترازنامه افشا كند :

الف .       ماهيت رويداد، و

ب . براوردي از اثر مالي آن، يا بيان اينكه انجام چنين براوردي امكان پذير نيست.

19.چنانچه رويدادهاي غيرتعديلي بعد از تاريخ ترازنامه با اهميت باشد، عدم افشاي آنها مي‌تواند برتصميمات اقتصادي استفاده‌كنندگان كه برمبناي صورتهاي مالي اتخاذ مي‌شود، تأثير بگذارد. موارد زير نمونه‌هايي از رويدادهاي غيرتعديلي بعد از تاريخ ترازنامه است كه عموماً منجر به افشا مي‌شود :

الف. موارد عمده تركيب تجاري بعد از تاريخ ترازنامه (استاندارد حسابداري شماره 19 با عنوان تركيبهاي تجاري افشاي موارد خاصي را الزامي مي‌كند) يا واگذاري يك ‌واحد فرعي،

ب . اعلام برنامه‌اي براي توقف عمليات،

ج . موارد عمده خريد و واگذاري داراييها يا مصادره داراييها توسط دولت،

د . وارد شدن خسارت به تأسيسات و تجهيزات اصلي توليد براثر آتش‌سوزي بعد از تاريخ ترازنامه،

ﻫ . اعلام يا شروع اجراي تجديد ساختار عمده (به استاندارد حسابداري شماره 4 با عنوان ذخاير، بدهيهاي احتمالي و داراييهاي احتمالي مراجعه شود)،

و . تغييرات عمده در سرمايه و تركيب سهامداران واحد تجاري بعد از تاريخ ترازنامه،

ز . تغييرات عمده غيرمتعارف در قيمت داراييها يا نرخ ارز بعد از تاريخ ترازنامه،

ح . تغييرات در نرخهاي مالياتي يا قوانين مالياتي وضع شده يا اعلام شده بعد از تاريخ ترازنامه، در صورتي كه به دوره‌هاي مالي گذشته تسري نداشته باشد،

ط . ايجاد تعهدات يا بدهيهاي احتمالي عمده، براي مثال از طريق صدور ضمانت‌نامه، و

ي . دعواي حقوقي عمده كه صرفاً ناشي از رويدادهاي بعد از تاريخ ترازنامه باشد.

تاريخ اجرا20  . الزامات اين استاندارد در‌مورد صورتهاي مالي كه دوره مالي آنها از تاريخ 1/1/1385 و بعد از آن شروع مي‌شود، لازم‌الاجرا ست.

مطابقت با استانداردهاي بين‌المللي حسابداري

21 .    با اجراي الزامات اين استاندارد، مفاد استاندارد بين‌المللي حسابداري شماره 10 با عنوان رويدادهاي بعد از تاريخ ترازنامه (31 مارس 2004) نيز رعايت مي‌شود.

پيوست

مباني نتيجه‌گيري

اين پيوست بخشي از استاندارد حسابداري شماره 5 محسوب نمي‌شود.

1 . براساس استاندارد حسابداري قبلي، شركتها مجاز بودند سود سهام پيشنهادي را به عنوان بدهي شناسايي كنند. در استاندارد جديد، شناسايي سود سهام پيشنهادي به عنوان بدهي در تاريخ ترازنامه منع شده است زيرا تصويب سود سهام از اختيارات مجمع عمومي صاحبان سهام است و درنتيجه در تاريخ ترازنامه ” تعهد فعلي“ و به تبع آن بدهي وجود ندارد. ضمناً اين روش هماهنگ با استانداردهاي بين‌المللي حسابداري است.

2 . تعدادي از اعضاي كميته اعتقاد دارند باتوجه به الزام اصلاحيه قانون تجارت مبني‌بر تقسيم 10 درصد سود و همچنين سياست گذشته شركت در مورد تقسيم سود و مشخص بودن پيشنهاد هيئت مديره در مورد تقسيم سود، مي‌توان بدهي شركت را از اين بابت به طور برآوردي تعيين و شناسايي كرد.

3 .در مرحله نظرخواهي پيش‌نويس استاندارد نيز در همين ارتباط نظراتي ارائه شده بود و مجددا   ً موضوع مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت و نهايتاً اكثريت اعضاي كميته با شناسايي نكردن بدهي بابت سود سهام پيشنهادي موافقت كردند.

4 .در اين استاندارد تصويب سود سهام توسط مجمع عمومي شركتهاي فرعي و وابسته براي دوره يا دوره‌هاي قبل از تاريخ ترازنامه شركت اصلي يا همزمان با آن، در شركت اصلي به عنوان رويداد تعديلي تلقي مي‌شود. دلايل اصلي اين روش، وجود كنترل يا نفوذ قابل ملاحظه شركت سرمايه‌گذار در تصميم‌گيري نسبت به تخصيص سود شركت سرمايه‌پذير (حتي در موارد موقتي بودن كنترل يا نفوذ قابل ملاحظه) و نيز تأكيد بر سود شركت اصلي طبق صورتهاي مالي جداگانه در تصميم‌گيري مربوط به تقسيم سود توسط مجمع عمومي صاحبان سهام است. با اين روش سود شركت اصلي طبق صورتهاي مالي جداگانه به سود طبق صورتهاي مالي تلفيقي نزديكتر مي‌شود.